Waarom vitamine D3 kiezen voor de gezondheid van de botten?

Het skelet van een volwassene bevat meer dan 1 kg calcium en wordt voortdurend vernieuwd, met een snelheid van ongeveer 10% van zijn massa per jaar [1]. Deze stille bouwplaats is grotendeels afhankelijk van vitamine D3, dat bijdraagt ​​aan de normale opname van calcium en het behoud van normale botten. In Europa heeft echter ongeveer 40% van de bevolking een vitamine D-bloedconcentratie lager dan 50 nmol/L, en 13% valt onder de tekortdrempel van 30 nmol/L [2]. Ouderen en mensen die weinig aan de zon worden blootgesteld, zijn de eersten die hier last van krijgen.

Vitamine D3-suppletie is gemeengoed geworden en wordt vaak aanbevolen in de winter, wanneer de intensiteit van de UVB-stralen de huid niet langer in staat stelt voldoende vitamine D te produceren. 

In dit artikel beschrijven we de precieze rol die vitamine D speelt bij de gezondheid van de botten. 

Wat is het effect van vitamine D op de gezondheid van de botten? botten?

Vitamine D werkt in op het bot door het te voorzien van de calcium en fosfaat die het nodig heeft. Europese regelgeving erkent ook een aantal van deze effecten [3, 4].

Actie van vitamine D	Mechanisme	Geautoriseerde gezondheidsclaim (EU) [3, 4]
Absorptie van calcium en fosfor	Calcitriol activeert darmtransporteiwitten calcium	“Vitamine D draagt bij aan de normale opname en gebruik van calcium en fosfor”
Behoud van calcium in het bloed	Stabiel serumcalcium vertraagt het parathyroïdhormoon (dat calcium uit het skelet onttrekt)	“Vitamine D draagt bij aan normaal serumcalcium”
Mineralisatie bot	Calcium en fosfaat worden afgezet op collageen	“Vitamine D draagt bij tot het behoud van normale botten”
Spierfunctie	De spier heeft vitamine D-receptoren	“Vitamine D draagt bij tot het behoud van de normale spierfunctie”
Vallen na 60 jaar	Betere houdingsstabiliteit	Claims om het risico op vallen als gevolg van posturale instabiliteit en spierzwakte te verminderen, bij mannen en vrouwen van 60 jaar en ouder (supplementen (ten minste 15 µg per dag)

Waar wordt vitamine D3 voor gebruikt in het lichaam?

Vitamine D3, of cholecalciferol, is een in vet oplosbare vitamine die zich eigenlijk als een prohormoon gedraagt. Het wordt door de huid geproduceerd onder invloed van UVB, dat een cholesterolderivaat (7-dehydrocholesterol) omzet in previtamine D3, dat vervolgens wordt omgezet in vitamine D3 [5]. Op dit moment is de vitamine nog steeds inactief. De lever zet het eerst om in 25-hydroxyvitamine D (25-OH-D, of calcidiol), de opslagvorm die wordt gemeten in een bloedtest. De nier voert vervolgens een tweede transformatie uit en produceert calcitriol (1,25-dihydroxyvitamine D), de biologisch actieve vorm, waarvan de productie nauw wordt gereguleerd door bijschildklierhormoon, calcium en fosfaat [5].

Vitamine D speelt niet alleen een centrale rol voor het botkapitaal, maar draagt ook bij aan de normale werking van het immuunsysteem, de spierfunctie en het celdelingsproces [3].

Voedingssupplementen in aanbod twee vormen:

• Vitamine D2 (ergocalciferol), afkomstig van schimmels en gist die zijn blootgesteld aan UV.
• Vitamine D3 (cholecalciferol), meestal gewonnen uit lanoline uit schapenwol, of uit een korstmos voor versies die zijn aangepast aan veganisten. 

Beide verhogen de bloedspiegel, maar D3 verhoogt de bloedspiegel van 25-OH-D effectiever, waarbij het verschil vooral duidelijk is bij grote, gespreide doses [6].

Wat zijn de voordelen ervan voor het calciummetabolisme en de gezondheid van de botten?

Zonder vitamine D kan de darm slechts 10 tot 15% van het calcium uit de voeding en 60% fosfor opnemen. Bij voldoende status bereiken deze verhoudingen respectievelijk 30-40% en 80% [7]. Calcitriol stimuleert in de darmcellen de synthese van eiwitten die calcium transporteren. 

Voor de gezondheid van de botten is de beschikbaarheid van fosfaat net zo belangrijk als die van calcium. Het minerale deel van het bot bestaat in feite uit calciumfosfaatkristallen, hydroxyapatiet, die op een collageenraamwerk zijn afgezet. Botmineralisatie vereist daarom dat beide mineralen tegelijkertijd en in voldoende hoeveelheid beschikbaar zijn [5].

Klinische onderzoeken benadrukken vooral dat vitamine D en calcium samenwerken. Positieve studies uitgevoerd bij ouderen, zoals die van Chapuy [8], combineerden de twee voedingsstoffen, en meta-analyses laten geen enkel botvoordeel zien met vitamine D alleen [9].

Bij gezonde volwassenen van 50 jaar en ouder, niet geselecteerd op basis van hun vitamine D-status, verminderde 2.000 IE (50 µg) per dag gedurende ongeveer vijf jaar het risico op fracturen niet [10]. Vitamine D3-suppletie kan dus een tekort corrigeren, maar versterkt een skelet dat aan niets ontbreekt niet boven normaal. Bovendien blijft het effect op de botten zeer beperkt als de calciuminname onvoldoende is [9]. 

Waarom wordt vitamine D3 in voedingssupplementen vaak gecombineerd met vitamine K2?

Deze twee vitamines worden vaak gecombineerd omdat ze betrokken zijn bij twee opeenvolgende fasen van het botmineralisatieproces. Vitamine D stimuleert de productie van osteocalcine door osteoblasten, de cellen die bot opbouwen. Maar dit eiwit blijft inactief totdat het is gecarboxyleerd, een reactie die afhankelijk is van vitamine K. Eenmaal geactiveerd kan osteocalcine calcium binden en in de botmatrix integreren. 

Van de vormen van vitamine K2 onderscheidt menachinon-7 (MK-7) zich door een zeer lange halfwaardetijd, die zorgt voor stabiele bloedspiegels, en door een vollediger carboxylering van osteocalcine dan met vitamine K1 [11].

Alsjeblieft let op: vitamine K, ook in de vorm van MK-7, interfereert met anticoagulantia van het antivitamine K-type (AVK) [11]. Ongeacht de dosis wordt een vitamine K-supplement daarom niet aanbevolen bij behandeling met AVK, tenzij op advies van een arts. 

Waarom is vitamine D-tekort schadelijk voor de botten?

De directe en secundaire effecten van een tekort aan vitamine D op de botten

Het directe effect van een ernstig vitamine D-tekort is een gebrek aan mineralisatie. De botstructuur blijft zich vormen, maar calcium en fosfaat worden daar niet meer correct afgezet. Het bot wordt zacht:

• Rrickets bij kinderen resulteert in botmisvormingen, gevoeligheid en groeivertraging.
• Osteomalacie bij volwassenen manifesteert zich meer door diffuse botgevoeligheid en duidelijke spierzwakte [5].

De indirecte gevolgen zijn discreter, maar komen veel vaker voor. Zelfs matig kan een tekort aan vitamine D de calciumbalans in het lichaam verstoren. Ter compensatie doet het lichaam meer beroep op de botreserves, waardoor het skelet geleidelijk verzwakt. Op volwassen leeftijd kan deze verzwakking het verlies aan botdichtheid bevorderen en het risico op fracturen vergroten [7].

Spieren kunnen ook worden aangetast. Spierzwakte kan de stabiliteit verminderen, beweging minder veilig maken en het risico op vallen vergroten. Bij ouderen zijn deze valpartijen de oorzaak van talloze heupblessures. Dit is een van de zeldzame effecten met een officieel goedgekeurde claim voor risicoreductie: "Vitamine D helpt het risico op vallen te verminderen als gevolg van posturale instabiliteit en spierzwakte. Vallen is een risicofactor voor botfracturen bij mannen en vrouwen van 60 jaar en ouder. » Het geldt voor supplementen die ten minste 15 µg vitamine D per dag leveren, waarbij het gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 20 µg, uit alle bronnen [4]. 

Moeten we meten 25-OH-D alvorens een vitamine D-supplement te nemen?

Nee, niet systematisch In 2013 oordeelde de HAS dat de dosering van vitamine D niet routinematig gerechtvaardigd was, vanwege gebrek aan bewijs van het nut ervan, en reserveerde deze voor een aantal situaties [12]:

• Vermoedelijke rachitis of osteomalacie
• Monitoring van ouderen die herhaaldelijk voorkomen. herfst
• Monitoring na een niertransplantatie
• Voor en na een operatie voor obesitas bij volwassenen
• Het monitoren van bepaalde behandelingen tegen botdegeneratie

De Endocrine Society kwam in 2024 tot dezelfde conclusie: zij beveelt geen systematische screening aan bij gezonde volwassenen, ongeacht hun leeftijd [13].

Wat is de gebruikelijke dosering van vitamine D-voedingssupplementen om uw hoofdbot in stand te houden?

Voor volwassenen heeft de EFSA de bevredigende inname van vitamine D vastgesteld op 15 µg (600 IE) per dag, gebaseerd op minimale huidsynthese [14]. In Frankrijk bepaalt het decreet van 9 mei 2006 nog steeds de maximale dosis vitamine D die via voedingssupplementen kan worden geleverd op 5 µg per dag [15]. De gezondheidsaanbevelingen die in januari 2019 door het DGCCRF zijn gepubliceerd, stellen echter een maximaal aanbevolen niveau van 50 µg per dag voor de algemene bevolking en 25 µg voor kinderen van 10 jaar of jonger vast [16]. Wat de bovenste veiligheidslimiet betreft, deze bedraagt 100 µg (4.000 IE) per dag bij volwassenen, inclusief zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven [17]. 

Zelfs als vitamine D wordt opgeslagen in vet, hebben kleine dagelijkse doses de voorkeur boven grote, maar gespreide doses. Bij 2.256 vrouwen van 70 jaar en ouder, een enkele jaarlijkse dosis van 500.000 IE verhoogde het risico op vallen met 15% en dat op fracturen met 26% [18]. De Endocrine Society beveelt ook lage dagelijkse doses aan [13].

Tot slot, aangezien vitamine D in vet oplosbaar is, verbetert de inname ervan tijdens een vetrijke maaltijd de opname ervan [5].

In de winterperiode, van oktober tot maart, is suppletie op onze breedtegraden van het grootste belang. Maar wees voorzichtig, het is geen vervanging voor een gevarieerd en uitgebalanceerd dieet, noch voor een gezonde levensstijl.

Veelgestelde vragen

Zijn vitamine D-capsules effectiever dan de zon of voedsel bij het verhogen van de vitamine D-spiegel?

Een voedingssupplement is geen vervanging voor voedselinname of blootstelling aan de zon. Het belang ervan ligt vooral in de regelmaat en nauwkeurigheid van de inname. 

Blootstelling aan UVB-stralen blijft inderdaad de belangrijkste natuurlijke bron van vitamine D voor het lichaam, en bij voldoende blootstelling kunnen de voedingsbehoeften nul worden [14]. Maar in de winter staat de zon in Frankrijk te laag om een ​​effectieve huidsynthese te garanderen. Voedselbronnen van vitamine D moeten het dan overnemen, maar ze zijn gering in aantal en hun inhoud varieert. Een voedingssupplement levert een bekende, regelmatige hoeveelheid, wat handig kan zijn tijdens maanden met weinig licht. 

Waar zit vitamine D in voedingsmiddelen?

Voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitamine D zijn zeldzaam en bijna allemaal van dierlijke oorsprong [5].

• Levertraan staat bovenaan de lijst, met ongeveer 34 µg per dag. eetlepel. 
• Dan volgt vette vis : een portie van 85 g gekookte rode zalm levert ongeveer 14 µg op, hetzelfde voor forel.
• Eigeel bevat een beetje, ongeveer 1 µg per ei.
• Alleen de melk levert aanzienlijke hoeveelheden op als het verrijkt is.
• Aan de plantaardige kant leveren alleen paddenstoelen die blootgesteld zijn aan UV vitamine D2.

Heeft vitamine D invloed op de gewrichten?

Onderzoek kan dit niet bevestigen. In een twee jaar durend onderzoek onder 413 mensen die leden aan degeneratie van het kniekraakbeen en een laag vitamine D-gehalte, verbeterde suppletie noch het kraakbeenvolume noch het gewrichtscomfort [19].

Wat is het normale vitamine D-gehalte in een bloedtest?

De meest voorkomende benchmarks zijn als volgt [5]:

• Minder dan 30 nmol/L (12 ng/ml): tekort
• 30 tot minder dan 50 nmol/L (12 tot minder dan 20 ng/ml): mogelijk onvoldoende status
• 50 nmol/L (20 ng/ml) en hoger: voldoende status voor de meeste mensen
• Meer dan 125 nmol/L (50 ng/ml): risico op bijwerkingen effecten

Veel Franse laboratoria handhaven echter een wenselijke waarde van 75 nmol/L (30 ng/ml). Er wordt nog steeds gedebatteerd over de optimale niveaus. 

Wat te doen in het geval van een overdosis vitamine D?

Stop elk product dat vitamine D bevat, inclusief multivitaminen, en raadpleeg een arts, die de serumcalciumspiegel zal meten. Een overdosis kan leiden tot hypercalciëmie (teveel calcium in het bloed), wat misselijkheid, braken en spierzwakte veroorzaakt, maar ook neuropsychiatrische stoornissen. Bij ernstige vormen leidt het tot nierfalen, verkalkingen van zacht weefsel en hartritmestoornissen [5]. Dit risico blijft laag bij de gebruikelijke doseringen. Het gaat vooral om mensen die regelmatig hoge doseringen supplementen consumeren [17]. 

Bronnen 

1. Comité van het Institute of Medicine (VS) ter beoordeling van de voedingsreferentie-innames voor vitamine D en calcium; Ross AC, Taylor CL, Yaktine AL, Del Valle HB, redacteuren. Voedingsreferentie-innames voor calcium en vitamine D. Hoofdstuk 2, Overzicht van calcium. Washington (DC): Nationale Academies Press; 2011. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK56060/

2. Cashman KD, Dowling KG, Škrabáková Z, et al. Vitamine D-tekort in Europa: pandemie? Amerikaans tijdschrift voor klinische voeding. 2016;103(4):1033-1044. https://doi.org/10.3945/ajcn.115.120873

3. Verordening (EU) nr. 432/2012 van de Commissie van 16 mei 2012 tot vaststelling van een lijst van toegestane gezondheidsclaims voor voedingsmiddelen, met uitzondering van claims die betrekking hebben op de vermindering van het risico op ziekten en op de ontwikkeling en de gezondheid van kinderen. Publicatieblad van de Europese Unie. L 136 van 25.5.2012, p. 1. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/432/oj/fra

4. Verordening (EU) nr. 1228/2014 van de Commissie van 17 november 2014 tot goedkeuring en weigering van de goedkeuring van bepaalde gezondheidsclaims voor voedingsmiddelen en die verwijzen naar de vermindering van het risico op ziekten. Publicatieblad van de Europese Unie. L 331 van 18.11.2014, p. 8. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2014/1228/oj/fra

5. Bureau voor voedingssupplementen, National Institutes of Health. Vitamine D: informatieblad voor gezondheidswerkers. Geraadpleegd op 20 oktober 2026. https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/

6. Tripkovic L, Lambert H, Hart K, et al. Vergelijking van vitamine D2- en vitamine D3-suppletie bij het verhogen van de serum-25-hydroxyvitamine D-status: een systematische review en meta-analyse. Amerikaans tijdschrift voor klinische voeding. 2012;95(6):1357-1364. https://doi.org/10.3945/ajcn.111.031070

7. Holick MF. Vitamine D-tekort. New England Journal of Medicine. 2007;357(3):266-281. https://doi.org/10.1056/NEJMra070553

8. Chapuy MC, Arlot ME, Duboeuf F, et al. Vitamine D3 en calcium om heupfracturen bij oudere vrouwen te voorkomen. New England Journal of Medicine. 1992;327(23):1637-1642. https://doi.org/10.1056/NEJM199212033272305

9. Yao P, Bennett D, Mafham M, et al. Vitamine D en calcium voor de preventie van fracturen: een systematische review en meta-analyse. JAMA-netwerk geopend. 2019;2(12):e1917789. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2019.17789

10. LeBoff MS, Chou SH, Ratliff KA, et al. Aanvullende vitamine D en incidentele fracturen bij middelbare en oudere volwassenen. New England Journal of Medicine. 2022;387(4):299-309. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2202106

11. Schurgers LJ, Teunissen KJ, Hamulyák K, et al. Vitamine K-bevattende voedingssupplementen: vergelijking van synthetische vitamine K1 en van natto afgeleide menaquinone-7. Bloed. 2007;109(8):3279-3283. https://doi.org/10.1182/blood-2006-08-040709

12. Hoge Gezondheidsautoriteit. Klinisch nut van vitamine D-dosering. Technologiebeoordelingsrapport. Saint-Denis La Plaine: HEEFT; Oktober 2013. https://www.has-sante.fr/jcms/c_1356838/fr/utilite-clinique-du-dosage-de-la-vitamine-d-rapport-d-evaluation

13. Demay MB, Pittas AG, Bikle DD, et al. Vitamine D voor de preventie van ziekten: een klinische praktijkrichtlijn van de Endocrine Society. Journal of Clinical Endocrinologie & Metabolisme. 2024;109(8):1907-1947. https://doi.org/10.1210/clinem/dgae290

14. EFSA-panel voor dieetproducten, voeding en allergieën (NDA). Voedingsnormen voor vitamine D. EFSA Journal. 2016;14(10):e04547. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2016.4547

15. Besluit van 9 mei 2006 betreffende voedingsstoffen die gebruikt kunnen worden bij de vervaardiging van voedingssupplementen, bijlage III (maximale dagdoseringen). Légifrance, versie van kracht vanaf 16 oktober 2026. https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000271760

16. Directoraat-generaal Concurrentie, Consumentenzaken en Fraudepreventie (DGCCRF). Gezondheidsaanbevelingen voor voedingsstoffen (voedingssupplementen). Versie 2, januari 2019. https://www.economie.gouv.fr/files/files/directions_services/dgccrf/securite/produits_alimentaires/Complement_alimentaire/CA_Internet_RS_Nutriments.pdf

17. EFSA-panel voor voeding, nieuwe voedingsmiddelen en voedselallergenen (NDA). Wetenschappelijk advies over de toelaatbare bovengrens van de inname van vitamine D, inclusief de afleiding van een conversiefactor voor calcidiolmonohydraat. EFSA-tijdschrift. 2023;21(8):e08145. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2023.8145

18. Sanders KM, Stuart AL, Williamson EJ, et al. Jaarlijkse hoge dosis orale vitamine D en vallen en fracturen bij oudere vrouwen: een gerandomiseerde gecontroleerde studie. JAMA. 2010;303(18):1815-1822. https://doi.org/10.1001/jama.2010.594

19. Jin X, Jones G, Ding C, et al. Effect van vitamine D-suppletie op het volume van het scheenbeenkraakbeen en kniepijn bij patiënten met symptomatische knieartrose: een gerandomiseerde klinische studie. JAMA. 2016;315(10):1005-1013. https://doi.org/10.1001/jama.2016.1961